Veel gestelde vragen

Theorie

Praktijk

Theorie

Wat is het libertarisme?
Het libertarisme is een politieke filosofie die een maatschappij nastreeft waarin individuele vrijheid centraal staat. In een libertarische maatschappij gaan personen betrekkingen aan op basis van vrijwilligheid. Het initieren van geweld, dwang en fraude is niet toegestaan. Dit betekent dat overheidsingrijpen in de vrije markt en het persoonlijk leven van de burger niet is toegestaan. Het libertarisme volgt deze principes consequent.

Is het libertarisme tegen de staat?
Binnen het libertarisme bestaan verschillende opvattingen omtrent de wenselijke omvang van de staat. Er zijn libertariers die een minimale staat met alleen een aantal taken op het gebied van justitie en politie voorstaan. Deze zogenaamde nachtwakerstaat is de meest extensieve staat die volgens hen te rechtvaardigen is. Tevens zijn er libertariers die van mening zijn dat ook deze taken van de staat in principe door de markt kunnen worden verricht. Verder wijzen zij erop dat ook een minimale staat redistributieve effecten heeft. Deze libertariers worden wel anarchistische libertariers genoemd.

Is het libertarisme tegen democratie?
Volgens het libertarisme mag een democratie geen inbreuk maken op de onvervreemdbare rechten van het individu of zijn / haar eigendom. De reikwijdte van de democratie wordt volgens het libertarisme dus begrensd door deze rechten. Een  activistische staat die op basis van het ‘algemeen belang’, ‘sociale rechtvaardigheid’ of andere politieke doelstellingen deze rechten terzijde schuift is niet legitiem. Met name in het geval van de anarchistische varianten van het libertarisme wordt het libertarisme gekenmerkt door een anti-politieke inslag. Voor zover het libertarisme politiek bedrijft is het om de politiek zelf te willen opheffen. Dat het libertarisme sceptisch is over de democratie betekent natuurlijk niet dat zij een voorstander is van een of andere vorm van een totalitair regime. In de optiek van libertariers zijn dergelijke staatsvormen al helemaal niet wenselijk. Het libertarisme streeft naar een maatschappijvorm waarin personen op basis van vrijwilligheid met elkaar omgaan. Zij is dus een stap vooruit ten opzichte van samenlevingsvormen waarin meerderheden over minderheden kunnen beslissen.

Is het libertarisme pacifistisch?
Nee. Het libertarisme is tegen het initieren van geweld. Dus iemand mag best geweld gebruiken om zich te verweren tegen iemand die geweld initieert. Het is in principe natuurlijk best mogelijk dat iemand zowel het libertarisme als het pacifisme is toegedaan maar een logisch verband is hier niet tussen. Het onderscheid tussen het initieren van geweld en geweld als zelfverdediging is voor het libertarisme een belangrijk onderscheid.

Is het libertarisme een vorm van conservatisme?
Nee. Een belangrijk uitgangspunt van het libertarisme is dat personen elkaar geen conceptie van het goede leven mogen opleggen. Zolang mensen elkaar geen schade toebrengen door hun wijze van leven mogen andere personen of de overheid dit niet verbieden of aan banden leggen. Tevens is het volgens het libertarisme in beginsel niet toegestaan om mensen tegen zichzelf te beschermen door een bepaalde wijze van leven te verbieden. Het liberarisme is dus anti-paternalistisch van karakter. Je zou echter wel kunnen stellen dat het libertarisme conservatief is in die zin dat zij mensen in hun waarde laat en geen progressieve experimenten door de overheid toelaat. Het libertarisme is dus heel goed verenigbaar met het koesteren van tradities of andere overgeleverde manieren van leven.

Is het libertarisme een vorm van liberalisme?
Ja. Het libertarisme is een voortzetting en verdere uitwerking van het klassieke liberalisme. Toen na de tweede wereldoorlog het woord ‘liberal’ in de VS steeds meer de betekenis kreeg van progressieve politiek en staatsinterventie besloten een aantal personen zich ‘libertarians’ te gaan noemen. In continentaal Europa wordt het woord liberaal echter nog wel gebruikt door mensen wiens politieke opvattingen dichter bij het libertarisme staan.

Is het libertarisme (extreem) rechts?
Veel libertariers hebben niet zo veel op met de termen ‘links’ en ‘rechts’. Zowel voorstanders van een sterke staat als tegenstanders van een sterke staat worden wel ‘rechts’ genoemd. Het libertarisme wordt gekenmerkt door het belang dat zij hecht aan zowel economische vrijheid als persoonlijke vrijheid. Hierdoor laat zij zich niet makkelijk plaatsen op het traditionele ‘links-rechts’-schema. Extreem rechts kan het libertarisme al helemaal niet genoemd worden vanwege het feit dat het libertarisme voor legalisering van drugs en tegen het bedrijven van een rassen- of gezinspolitiek is. Waar extreem rechts vaak voor maximale dwang van de staat is, is libertarisme tegen elke vorm van staatsdwang. Helaas scheppen (anti-kapitalistische) critici er soms een genoegen in om het libertarisme als extreem rechts af te schilderen. De reden hierachter is niet in de laatste plaats dat men blijkbaar een gedachtegoed wil diskwalificeren door gebruik te maken van termen met een nogal negatieve bijklank en het daarmee naar de marge van de samenleving wil verdringen.

Is het libertarisme de politieke filosofie van ‘de rijken’?
Nee. Het libertarisme is een politieke theorie waarin gelijke rechten centraal staan. Dat personen over verschillende natuurlijke eigenschappen en talenten beschikken kan in de praktijk betekenen dat personen op de vrije markt verschillende inkomens verdienen. Volgens het libertarisme is hier niets mis mee en zelfs wenselijk omdat door (grote) verschillen in beloning de arbeidsmarkt het beste kan functioneren. Overheidsinterventie om inkomens te nivelleren wordt dan ook met kracht van de hand gewezen. Verder is de de redistributieve staat ook in het nadeel van de lage inkomens. Door de hoge belastingdruk worden zij gedwongen om mee te betalen voor voorzieningen van de midden- en hoge inkomens. Met uitzondering van de politieke klasse, die leeft op kosten van de burger, ziet het libertarisme de maatschappij niet als een het strijdtoneel van een aantal antagonistische klassen maar als een verzameling individuen die op een vreedzame wijze betrekkingen met elkaar aangaan.

Is het libertarisme hetzelfde als egoisme?
Nee. Er is niets egoistisch aan een theorie welke geweld, dwang en fraude tussen personen verbiedt. In een libertarische maatschappij leeft ieder individu van de vrucht van zijn eigen arbeid (inkomsten en giften) en niet over de ruggen van andere personen zoals in de huidige maatschappij. Mensen kunnen uit egoistisch en altruistische motieven handelen. Volgens het libertarisme mag de overheid de burger niet dwingen om uit een van deze motieven te handelen. De moraal kan heel goed zonder de overheid.

Is het libertarisme hetzelfde als het objectivisme van Ayn Rand?
Nee. Hoewel Ayn Rand met haar filosofische werken en romans enorm veel invloed heeft gehad op het moderne libertarisme en de libertarische beweging is het objectivisme een complete filosofie omtrent het wezen van de mens en de moraal. Sommige libertariers zijn aanhangers van het objectivisme, anderen wijzen het af. Behalve het objectivisme van Ayn Rand zijn er nog vele andere funderingen van het libertarisme mogelijk zoals het utilitarisme of sociaal-contract theorieen.

Wat zijn de belangrijkste politieke filosofen van het libertarisme?
Voorlopers van het moderne libertarisme zijn bv. John Locke, Herbert Spencer en Adam Smith. De twintigste eeuw kent een groot aantal politieke filosofen die op een of andere wijze het libertarisme zijn toegedaan. Een aantal belangrijke namen zijn:

  • Murray Rothbard
    Murray Rothbard is wellicht de grondlegger van het moderne anarchistische libertarisme en tevens persoonlijk betrokken geweest bij de libertarische beweging in de VS. Het werk van Rothbard staat in de traditie van de ‘Oostenrijkse School’. Met zijn eigenzinnige benadering formuleerde Rothbard nieuwe inzichten op het gebied van de staat, de vrije markt, collectieve goederen, centrale banken en belastingen. Zo kwam hij tot een anarchistische variant van het libertarisme waarin elke vorm van belastingheffing niet legitiem en een vorm van diefstal is. De traditionele taken van de klassiek-liberale staat kunnen volgens Rothbard het beste worden verricht door de markt. Een filosofische onderbouwing hiervan is te vinden in zijn werk, ‘The Ethics of Liberty’. Een bekende (toegankelijke) inleiding in het libertarisme van zijn hand is ‘For a new Liberty’. Murray Rothbard heeft een grote hoeveelheid geschriften geschreven.
  • Ayn Rand
    Ayn Rand is wellicht de populairste spreekbuis van de libertarische levensvisie. Haar romans hebben de harten van vele libertariers veroverd. Haar geschriften worden gekenmerkt door een vaak felle en emotionele betoogtrand. Centraal uitgangspunt in haar werken is dat het laissez faire kapitalisme de enige verdedigbare maatschappij is voor vrije rationele personen. Een belangrijke verdienste van Ayn Rand is dat zij gepoogd heeft een morele fundering aan de vrije markt en de minimale staat te geven. Anarchistische varianten van het libertarisme wees zij echter fel van de hand. Haar belangrijkste filosofische werken zijn ‘The Virtue of Selfishness’ en ‘Capitalism, the unknown Ideal’. Haar belangrijkste en beroemdste roman is ‘Atlas Shrugged’.
  • Robert Nozick
    Robert Nozick is auteur van het bekende politiek-filosofische werk, ‘Anarchy, State & Utopia’. In dit werk zet Nozick uiteen waarom de minimale staat de meest extensieve staat is die verdedigbaar is op basis van individuele (negatieve) vrijheidsrechten. Baanbrekend werden zijn kritieken op herverdelingstheorien en verdedigingen van de verzorgingsstaat, zoals die van de poltieke filosoof John Rawls. Verder heeft Nozick nog een aantal artikelen geschreven over Ayn Rand, de ‘Oostenrijkse School’ en de vrije markt.
  • David Friedman
    David Friedman is de zoon van de (gematigd) libertarische Nobelprijswinnaar en ‘monetarist’ Milton Friedman. Hoewel David Friedman vele artikelen over het economie en het libertarisme heeft geschreven is hij vooral bekend om zijn boek ‘The Machinery of Freedom’, een utilitaristische verdediging van het anarchistische libertarisme. Friedman verdedigt zijn libertarische visie op grond van de opvatting dat een libertarische maatschappij de grootste welvaart en efficientie voortbrengt. David Friedman staat skeptisch maar niet afwijzend ten opzichte van natuurrechtelijke funderingen van het libertarisme. Net als Murray Rothbard is David Friedman actief in de libertarische beweging.
  • Jan Narveson
    Jan Narveson heeft een baanbrekend boek geschreven, ‘The Libertarian Idea’, waarin hij op basis van de sociaal-contract theorie van David Gauthier een filosofische onderbouwing poogt te geven van de libertarische positie zoals die door Robert Nozick is geformuleerd. Zijn boek is tevens van belang omdat Narveson er in slaagt veel kritieken op het libertarisme te weerleggen. Met name de hoofdstukken over (negatieve) vrijheid en eigendom zijn van hoog niveau. Narveson heeft meerdere bijdragen gelevert aan libertarische uitgaven.
Praktijk

Heeft het libertarisme geen grote armoede tot gevolg?
Een libertarische samenleving is geen utopia. Net als in elke andere samenleving zullen verschijnselen als misdaad, werkloosheid en armoede niet geheel van de aardbodem verdwijnen. Dat neemt niet weg dat in een libertarische samenleving de gemiddelde welvaart een stuk hoger zal zijn en steun aan hulpbehoevenden op basis van vrijwilligheid kan plaatsvinden. Libertariers hebben in het algemeen meer vertrouwen in initiatieven om mensen te helpen 'van onderop'. Dergelijke initiatieven kunnen doelgerichter plaatsvinden en corrumperen niet de moraal zoals dat bij de paternalistische verzorgingsstaat hedentendage het geval is. Bijkomstig voordeel is dat politici niet meer een hoog bemiddelingsloon zullen opstrijken door armen in een afhankelijkheidspositie te houden.

Leidt het libertarisme niet tot een verkilling en verharding van de samenleving?
Nee. De verantwoordelijkheid voor hard en kil een kil gedrag is volledig te leggen bij het individu en niet bij de maatschappij, het kapitalisme of  het systeem. Een belangrijk uitgangspunt van het libertarisme is dat personen volledig verantwoordelijk zijn en kunnen worden gehouden voor hun eigen gedrag. Omdat in een libertarische maatschappij mensen vrij zijn om hun leven naar eigen inzicht te leiden betekent dit dat a priori niet kan worden gesteld dat een libertarische maatschappij hard of kil is. Verder zijn sommige libertariers van mening dat in de huidige samenleving de staat de moraal corrumpeert door mensen te verplichten solidair met elkaar te zijn. Alleen in maatschappij waar personen de ruimte krijgen om hun leven in te richten naar hun eigen visie kan er sprake zijn van een vrije moraal. Moraliteit en dwang sluiten elkaar wederzijds uit.

Brengt een volledige vrije markt niet enorme milieuproblemen met zich mee?
Veel milieuvervuiling vindt nu plaats in gebieden die in publieke handen zijn. Volgens het libertarisme zijn mensen minder geneigd verantwoordelijkheid te dragen voor zaken die hen niet toebehoren. In een volledig private maatschappij zal er dus een grotere stimulans uitgaan van personen om duurzaam met hun eigendommen om te gaan. Verder is veel milieuvervuiling een traceerbaar verschijnsel zodat personen en groepen van personen een proces kunnen aanspannen tegen de vervuiler op basis van aantasting van hun eigendomsrecht.  

Leidt de afwezigheid van regelgeving en keuringen door de overheid niet tot gevaarlijke producten?
Ook in een maatschappij waar de overheid op deze gebieden buiten spel wordt gezet blijft er voor consumenten een behoefte aan kennis over en bescherming tegen gevaarlijke producten. Het ligt dan ook voor de hand te veronderstellen dat ook in een volledige vrije markt producenten en consumenten zich zullen bundelen om objectieve informatie omtrent producten te verschaffen en te verkrijgen. In de praktijk kan dit betekenen dat een groot aantal producenten uit een bepaalde branche voor een overkoepelend 'keurmerk' zullen kiezen. Producenten die de criteria van een dergelijk keurmerk aan hun laars lappen zullen worden uitgesloten van het dragen van een dergelijk keurmerk. Bijkomend voordeel is dat regelgeving rondom producten louter wordt ingegeven vanuit veiligheidseisen en niet langer uit de behoefte van politici en ambtenaren om alles op de vierkante centimeter te willen regelen.

Is het libertarisme tegen anti-discriminatie wetgeving?
Het libertarisme is voor contractsvrijheid tussen partijen. Dit betekent dat het aan een overheid niet is toegestaan om deze contractsvrijheid te doorkruisen door middel van anti-discriminatie wetgeving. Voor zover anti-discriminatie wetgeving in het private domein wordt toegepast heeft dit in de  praktijk tot gevolg dat mensen een door de overheid gegarendeerd recht krijgen tot de diensten en eigendommen van iemand anders. Libertariers wijzen een dergelijke uitholling van de privaatrechtelijke contractsvrijheid en het eigendomsrecht ten zeerste af. Dit geldt in nog sterkere mate voor positieve disciminatie waar personen op basis van ras of sekse voorkeur krijgen ten opzichte van andere personenen. De enige situatie waar volgens sommige libertariers anti-discrminatie wetgeving legitiem is, is bij de overheid. Maar ook hier kan volgens libertariers worden volstaan met alleen het handhaven van gelijke rechten.

Zijn libertariers voor vrije migratie?
In een libertarische maatschappij is alle grond geprivatiseerd. Dit betekent dat mensen kunnen gaan wonen waar zij willen zolang dit in overeenstemming is met de (eventuele) vestigingseisen die in een bepaalde wijk of (woon)gemeenschap zijn neergelegd. Een belangrijk verschil met de huidige maatschappij is dat er geen asielbeleid van de overheid zal bestaan waarin de staat andere mensen dwingt te betalen aan de migratie en huisvesting van anderen. Voor zover er dus sprake is van het opvangen van asielzoekers zal dit in een libertarische maatschappij geen overheidstaak zijn maar een taak van individuele personen en maatschappelijke organisaties. In een libertarische maatschappij kunnen mensen meer controle uitoefenen over hun (nabije) leefomgeving dan de in de huidige maatschappij waar sprake is van rigide bestemmingsplannen en gedwongen integratie. Een aantal libertariers zijn echter van mening dat zolang de infrastructuur en de wegen nog niet geprivatiseerd zijn vrije migratie tot meer geweld en maatschappelijke instabiliteit kan leiden. Maar ook voor hen geldt volledige privatisering als de meest rechtmatige oplossing.

Is het libertarisme voor legalisering van drugs?
Ja. In de eerste plaats is het aan een overheid niet toegestaan mensen het recht op het gebruik van roesmiddelen te onthouden. Ook niet op grond van het feit dat sommigen van ons hier niet verstandig mee kunnen omgaan. Het libertarisme verzet zich tegen paternalistische regelgeving waarin mensen tegen zichzelf beschermd worden. In de tweede plaats wordt op dit moment de prijs van drugs tot astronomische hoogten opgedreven door het verbod van handel hierin. Deze hoge prijs heeft tot gevolg dat drugsverslaafden een groot deel van hun budget moeten besteden aan drugs met alle kwalijke gevolgen vandien. Dit neemt overigens niet weg dat libertariers van mening zijn dat drugsverslaafden aansprakelijk kunnen worden gesteld voor de misdaden die zij plegen.

Waarom is het libertarisme tegen een wettelijk minimumloon ?
Het libertarisme gaat uit van de volledige contractsvrijheid van personen. Tendiengevolge is het aan de overheid niet toegestaan om aan een van de contractanten, de werkgever, een mimimumloon op te leggen. Verder leidt het minimumloon in de praktijk tot de uitsluiting van een grote groep mensen wiens verdiencapaciteit lager ligt dan het wettelijk minimumloon. Doordat deze mensen niet de kans krijgen om tot de arbeidsmarkt toe te treden is (langdurige) werkloosheid het gevolg.

Wat is de opvatting van het libertarisme over zogenaamde 'hate crimes'?
Volgens het libertarisme bestaat er niet zoiets als 'hate crimes'. Ten grondslag aan het concept van 'hate crimes' ligt de opvatting dat mensen zoiets hebben 'als het recht om niet gekwetst te worden'. Volgens het libertarisme is dit zowel theoretisch onwenselijk als praktisch onuitvoerbaar. Personen hebben een absoluut eigendom over hun eigen lichaam en tendiengevolge volledige vrijheid van meningsuiting. Door sommigen wordt ook wel gesteld dat menselijke oordelen per definitie feilbaar zijn en daarom niet door de overheid verboden mogen worden omdat zij hiermee een vrij maatschappelijk debat belemmert.

Is het libertarisme niet vreselijk dogmatisch?
Het valt niet te ontkennen dat het libertarisme een aantal principiele standpunten huldigt. Hier is niets mis mee zolang libertariers bereidt zijn deze standpunten kritisch tegen het licht te houden en open te staan voor discussie. Het verschil tussen het liberarisme en het pragmatisme is dat pragmatici geen morele rechtvaardiging en consistentie in hun opvattingen betrachten zoals het libertarisme dit wel doet. Een principe wordt pas een dogma zodra degenen die het aanhangen niet langer bereid zijn het te verdedigen. Het verwijt dat het libertarisme dogmatisch is wordt dan ook vaak verward met het punt dat het libertarisme consequent is.

Is het libertarisme niet te extreem?
Nee. In de eerste plaats is extremisme geen zonde als het gaat om het beschermen van de rechten en de vrijheid van het individu. In de tweede plaats lijkt het libertarisme zo extreem omdat de huidige maatschappij  grotendeels op socialistische grondslagen is georganiseerd. Naarmate een maatschappij of het maatschappelijk debat meer in de richting van het socialisme verschuift lijken consequente niet-socialistische theorien steeds extremer te zijn.

Is het libertarisme geen onrealistische politieke stroming?
Het libertarisme vraagt niet meer dan dat de moraal die hedentendage in grote mate de betrekkingen tussen individuen regeert ook van toepassing wordt verklaard op het handelen van de staat ten opzichte van haar burgers. Het liberarisme is geen utopie of een recept voor de ideale maatschappij maar de voorwaarde voor een rechtvaardige maatschappij waarin individuen vrij zijn om het leven te lijden wat zij willen. Zolang mensen echter het meeste heil van overheid verwachten bij het oplossen van maatschappelijke problemen zal het libertarisme echter een onrealistische optie zijn.

Bestaat er een libertarische partij in Nederland?
Ja. In 1994 deed de Libertarisch Partij voor het eerst mee aan de parlementaire verkiezingen. De Libertarische partij is de enige partij in Nederland die zich principieel uitspreekt voor individuele vrijheid, de vrije markt en het inititeren van geweld en dwang afwijst.

Bestaat er een libertarisch tijdschrift in Nederland?
In Nederland is al sinds het begin van de jaren 70 sprake van een georganiseerde libertarische stroming. Een van de belangrijkste initiatieven was tot voor kort de uitgave van een libertarisch tijdschrift, genaamd de Vrijbrief. Dit tijdschrift was lange tijd het enige periodiek voor mensen die de vrijheid van het individu hoog in het vaandel hebben staan en de inmenging van de overheid in het leven van de burger willen opheffen. Inmiddels is de papieren Vrijbrief opgevolgd door een electronische versie, de E-Vrijbrief, die zich voornamelijk richt op nieuws en actualiteiten en de websites Libertarian.nl, MeerVrijheid.nl en Libertarisme.nl.

Wat is de vrijheidslijst?
De vrijheidslijst is een mailinglist voor klassiek-liberalen en libertariers in het Nederlandse taalgebied. Via deze mailinglist wisselen klassiek-liberalen en libertariers informatie uit en wordt gediscussieerd over een veelvoud aan onderwerpen. De vrijheidslijst is een goede manier om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen rondom het libertarisme in Nederland.

Overgenomen van Libertarian.nl